Landmakers: Sense of Place

In het landschap en in de dorpen langs de gehele Nederlandse Waddenkust realiseert Sense of Place innoverende kunstwerken, ruimtelijke concepten, en bijzondere ontwerpen. Dat gebeurt altijd op basis van de bouwstenen die natuur, cultuur (-historie) en landschap ons bieden. Het is een initiatief van Joop Mulder die in 35 jaar het Oerol Festival op Terschelling ontwikkelde. Vanaf 2018 ontwikkelt hij projecten langs de Waddenkust, van Den Helder tot en met de Dollard. De verschillende locaties vertellen door wisselende interventies in het landschap elk een eigen verhaal en geven de ‘plek’ extra aantrekkingskracht en betekenis: ‘a sense of place’.

Sense of Place realiseert zelf projecten, maar neemt ook bestaande projecten op in haar programma en marketing. Ze zet deze projecten van anderen in nieuw licht en vergroot daarmee hun aantrekkingskracht. Door deze projecten in routes (Expedities) te verbinden, ontstaat een extra meerwaarde. Dit trekt meer cultuurtoeristen, geeft de regio een economische en maatschappelijke impuls en stimuleert de komst van nieuwe bewoners en bedrijvigheid. Tegelijkertijd waakt Sense of Place voor plat massatoerisme dat de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten juist kan aantasten.

Speciaal voor Places of Hope ontwikkelde Sense of Place in samenwerking met landschapskunstenaar Bruno Doedens van Stichting Landschapstheater en Meer een ode aan de Waddenzee. In de kelder van de Kanselarij ervaar je als bezoeker de tijdloze dynamiek van dit unieke landschap, dat sinds 2009 op de Werelderfgoedlijst staat.

Interview: Joop Mulder creëert een Sense of Place in Noord Nederland

Joop Mulder is de bedenker en stamvader van Oerol. Tijdens dit jaarlijkse culturele festival op Terschelling is de ‘ziel van de plek´ de basis voor elke locatietheater. Na 35 jaar Oerol begon hij onlangs met kunstprojecten tegen de krimp op het vaste land. Het is één van de dragers van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018. Hoe kan het dat alles wat hij vastpakt vleugels krijgt en grote groepen in de samenleving inspireert?

Van zijn vader Johan, mocht Joop niet naar kunstacademie. Hij begon daarom maar in een kroeg op Terschelling. Joop leerde als kroegbaas te denken in economische modellen. “De kroeg liep goed, maar ik had nou eenmaal meer interesse in cultuur dan in bier.” Joop investeerde al snel het geld van de kroeg in zijn passie, Oerol. Voor hem was het festival een manier om de plekken op het eiland ook cultureel tot de verbeelding te laten spreken.

Trots op eigen landschap

De gedachtegang achter Oerol heeft Joop nu meegenomen naar de kust van Friesland en Groningen. Door aandacht voor de omgeving gaan mensen zich meer betrokken en verantwoordelijk voelen voor de kwaliteiten. “Dat is het Sense of Place gevoel. Eigenlijk moeten we veel trotser zijn op ons landschap. De eerste dijken, de eerste deltawerken, de eerste polders en sluisjes waren allemaal hier! Wij waren hier de eerste landmakers.” Sense of Place gaat over het zichtbaar maken van de schoonheid. De culturele accenten in het landschap moeten mensen verleiden om zich heen te gaan kijken.

Een mooi project is het landschapskunstproject Dijk van een Wijf van Nienke Brokke. Een 100 meter lange en 20 meter hoge dame van gras en klei, die bevallig op de dijk bij Holwerd moet komen te liggen. “We zijn onze dijken enorm aan het innoveren. Ze worden steeds zachter en toch sterker. We maken tegenwoordig met flauwere taluds de dijken overslagbestendig. Stenen eraf maar toch beter bestand tegen een doorbraak. Dijk van een Wijf wordt een internationaal icoon waarmee we het verhaal van de zachtere dijken kunnen vertellen. Het zou toch belachelijk zijn om een paar miljard te investeren in innovatieve dijkverversterking, zonder te vertellen waarom.”

Investeer in een lange termijneconomie

Volgens Joop zijn de kunstprojecten veel effectiever tegen de krimp dan 1,2 miljard euro aan krimpbestrijding door de overheid. “Zet in op slow tourism. De Randstad wordt steeds meer één grote stad. Daarom is er ook één groot park nodig. Noord-Nederland en de Waddenzeekust bieden hiervoor de ruimte. Zorg dat je in dat park investeert. “Naar het noorden ga je voor rust, om te fietsen in het landschap, voor de cultuurhistorie. Wij leven hier in Nederland al eeuwen op de zeebodem en dat verhaal kun je hier komen beleven. Durf in te zetten op een economie voor de lange termijn en zwicht niet voor korte termijn winsten!”

Joop Mulder benut kunst en cultuur als economische motor voor het noorden. Door steeds doelen van partijen te verbinden en te beginnen bij de noden en wensen van de lokale bevolking. Zijn vader heeft het helaas allemaal niet meer meegemaakt. Die overleed al in 1990. Wat zou hij vinden van de werken van zijn zoon? “Hij was nu wellicht toch ook wel trots op me geweest. Mijn moeder zou hem in elk geval hebben gezegd: Ja Johan, zie je nou wel!”

Tekst: David van Zelm van Eldik

Beeld: Catrinus van der Veen

'Sense of Place' volledig interview (PDF)

website Sense of Place