Landmakers: De Peinder Mieden

Aan de rand van het dorp Opeinde, vlakbij Drachten, ligt een fraai agrarisch coulisselandschap. Het gebied is kenmerkend voor dit deel van Friesland: een groen en halfopen landschap met weilanden, afgewisseld met boomsingels en water. Maximaal 45 kopers krijgen hier de unieke mogelijkheid om te wonen in de natuur. De woningen moeten minimaal energieneutraal zijn. Ruim negentig hectare agrarische grond wordt in het plan natuur. De kopers ontwikkelen dit en krijgen daar een kavel voor terug. Het gebied zal collectief worden beheerd, met hulp van natuurlijke processen. Voor dit laatste wordt een kudde runderen ingezet voor het versterken van de biodiversiteit.

Deze manier van projectontwikkeling is uniek in Nederland en geeft de toekomstige bewoners de mogelijkheid om met elkaar de eigen leefomgeving vorm te geven. Voor De Peinder Mieden geldt bovendien geen welstandstoets of schoonheidscriteria. Oftewel: de bewoners kunnen hun droomhuis bouwen. Er wordt enkel gevraagd ‘passend te bouwen’. Een kwaliteitsteam adviseert kopers op het gebied van onder meer kleurgebruik, vormgeving en materiaalkeuze.

De hele ontwikkeling is gebaseerd op respect voor en behoud van natuurlijke waarden, innovatieve, welstandsvrije, gasloze woningbouw en optimaal gebruik van zon- en bodemenergie. Het egaal en strak gemaaide raaigras landschap wordt op deze wijze omgetoverd tot een bloemrijk graslandschap die samen met het verhoogd waterpeil kansrijk zijn voor nieuwe biotopen. De eerste woningen worden in 2019 opgeleverd.

Interview: Een bijzondere oefening in nederigheid                               

Jentje Steegstra is een van de trekkers van het project Peinder Mieden met de kopersgroep en de gemeente Smallingerland. De kavels zijn bijna allemaal verkocht en in vijf jaar wordt het agrarische gebied getransformeerd tot natuur. Hoe is het mogelijk ook elders in Nederland natuur te laten ontwikkelen en beheren door bewoners?

Het gebied was door de gemeente ooit aangekocht om uit te kunnen breiden met oa. een industrieterrein. Toen dit door de crisis niet meer aan de orde was, was een oplossing voor de gemeente essentieel. De raad werd met veel moeite overtuigd om het gebied als Nieuwe Marke te ontwikkelen. Dit is een concept waardoor extra natuur in Nederland ontstaat. Terwijl deze natuur niet met subsidies gekocht, ingericht en beheerd hoeft te worden.

Het is echt uniek in Nederland, de mogelijkheid om in je eigen natuur te wonen en dit te beheren. “De kopers die hierop afkomen zijn allemaal enorm gedreven om de eigen woonomgeving te organiseren,” zegt Jentje. “Het is een integraal proces, alles is met alles verbonden,” zegt Jentje. Als een van de trekkers kost hem dit nu, voordat er één paal de grond in is, al ruim 8 uur per week. Hij leidt onder andere vijf werkgroepen. De gemeente en kopersvereniging leren samen veel over de innovatie die in de procedures en werkwijzen ook nodig is om dit innovatieve concept samen te realiseren.

Kracht van de natuur

De kavels zijn bijna allemaal verkocht en in vijf jaar wordt het agrarische gebied getransformeerd tot natuur. Na die vijf jaar worden de bewoners volledig verantwoordelijk voor het beheer van het natuurgebied.

Hun visie gaat uit van de kracht van de natuur. “We willen zo dicht mogelijk bij de potentie van het gebied blijven. Zo kan het gebied zichzelf zoveel mogelijk ontwikkelen!” “Dit is voor de toekomstige eigenaren een oefening in nederigheid”, zegt Jentje.     

“We zijn zo gewend om alles te doen om de natuur naar onze hand te zetten. In de werkgroepen gebruiken we creatieve en denkkracht van de kopers, de gemeenschap en uit de omgeving optimaal. We komen telkens weer met innovatieve oplossingen die passen in het gebied. En oplossingen die op de lange termijn steeds meer gaan opleveren voor het gebied. Zulke keuzes zorgen voor onze zekerheid, zo blijft het ook op de lange termijn betaalbaar om het gebied te beheren.

Traditie versus vooruitgang

De mee-ontwikkelende kopersvereniging botst bij de vele stappen in de ontwikkeling met de traditionele manier van werken. De vereniging ontwikkelde een procesaanpak waarbij zij alle bewoners op dit gebied ‚ontzorgden’. Ontzorgen is badinerend, het is nog vooral ‚regelen voor’ in plaats van ‚regelen met’ geweest. Voor de betrokken professionals en overheden is dit traject dus ook een oefening in nederigheid om uit te leren gaan van de kracht van de gemeenschap (én de natuur).” Het is samen leren over een andere verdeling van taken en rollen.

“We moeten allemaal heropgevoed worden”

“Op dit gebied dienen we allemaal nog heropgevoed worden, er zijn nog zoveel patronen en oud gedrag of overtuigingen naar elkaar toe. We merken dat vooral het investeren in de sociale interactie maakt dat het lukt. Het bouwen aan het vertrouwen aan beide kanten gebeurt door telkens weer te investeren in de relatie.” Het liefst zouden de toekomstige grootgrondbezitters ook de werktijden van de ambtenaren en keuzes voor vergadertijden aangepast zien.” Overleggen worden vaak overdag ingepland, dan moeten de meeste kopers gewoon werken!”

Tekst: Philine Krosse

'De Peinder Mieden' volledig interview (PDF)

website De Peinder Mieden