Landmakers: Holwerd aan Zee

Holwerd is als terpdorp ontstaan langs de rand van de Waddenzee. Visserij en handel waren ooit een belangrijke bron van inkomsten. Het dorp staat nu vooral bekend als vertrekpunt voor de veerdienst met Ameland, maar is inmiddels van de Waddenzee afgesneden door de aanleg van een grote zeedijk. Ondertussen verloederde het dorp en de omliggende regio Noordoost Fryslân: voorzieningen verdwijnen, werkloosheid stijgt en steeds vaker komen historisch waardevolle woningen leeg te staan.

Al decennialang worden talloze plannen ontwikkeld om het dorp en de regio uit de negatieve spiraal te halen. De bewoners hebben zelf een werkgroep ingericht, met als doel om de verbinding tussen de Waddenzee en het dorp te herstellen. Het plan voor de zoet-zout overgang in de zeedijk betekent volgens hen niet alleen een economische kans voor de héle regio, doordat het kansen voor recreatie en bevolkingsgroei biedt. De dijkdoorbraak is ook een kans voor de biodiversiteit, waterveiligheid- en kwaliteit en duurzaamheid van de natuur. Wat in 2013 begon als een bijna mythische droom, lijkt nu heel langzaam werkelijkheid te worden. De bewoners en verschillende politieke partijen en (maatschappelijke) partners omarmen de plannen.

Interview: Jan Zijlstra ziet Holwerd aan Zee

Hoe is het mogelijk dat het knotsgekke idee van een doorbraak in de zeedijk door iedereen wordt omarmt? Jan Zijlstra neemt ons mee in het avontuur dat vier mannen uit de streek samen aangingen.

We gaan dit doen!

Toen de krimp stevig doorzette buitelden de plannen over elkaar heen om dat tij te keren. In 2013 bleek het zoveelste plan de trigger voor de gemeenschap van Holwerd om het heft in eigen hand te nemen. Vier mannen vormden een werkgroep. Boer Hessel Hiddema, supermarktondernemer Marco Verbeek, de man van Dorpsbelang Theo Broersma en de ´beleidsondernemer Wadden en Lauwersmeergebied´ Jan Zijlstra van de gemeente Dongeradeel. De werkgroep maakte een plan voor een Holwerd dat weer aan zee lag en ging ermee de boer op voor input. Jan Zijlstra vertelt: “We werden eerst vaak uitgelachen, maar onze houding was ´we gaan dit doen’. Omdat we nergens verstand van leken te hebben wekten we wel veel sympathie bij mensen op. Anderen gingen ons daarom helpen. De eerste 10 gesprekken leidden weer tot 20 nieuwe en die weer tot 20 nieuwe. Clubs als de Waddenvereniging en de Vogelbescherming haakten met hun belangen snel aan de onze. Stakeholders werden zo shareholders, met 100% draagvlak tot gevolg.”

Normaal gesproken kan het niet. Je mag de dijk niet doorsteken. Water op een kwelderrug past niet en zout water willen de boeren niet. Hessel is echter de boer die juist ter hoogte van de beoogde dijkdoorbraak zijn land heeft. Zijn redenering is: “We hebben hier nu eenmaal verzilting. We hebben een mooi bedrijf met opvolgers. Maar wat hebben mijn kinderen aan een bedrijf in een spookdorp dat leegloopt? Ik ben bereid aan de kant te gaan voor de toekomst van deze regio. Zout water naar binnen via een doorvaarbare doorgang is een voorwaarde voor die toekomst.”

Overheidsfinanciering is onmisbaar, maar het eigenaarschap moet in de streek blijven

Wat is nodig om door te stomen van planvorming naar uitvoering? Alle betrokkenen zijn enthousiast en voelen zich ambassadeur van het plan. Toch klotst het water van de Waddenzee voorlopig nog niet tegen de terp van Holwerd. Wellicht zit de oplossing in het oplossen van een spannende paradox. De kracht van Holwerd is dat de plannen gedragen worden door de gemeenschap. Voor realisatie is echter geld nodig van het Rijk, de provincie, het waterschap en misschien zelfs van Brussel. Hoe kan Holwerd aan Zee eigendom blijven van de bewoners van de streek, maar ook volledig financieel worden omarmd door regionale en nationale overheden?

Gedeputeerde Johannes Kramer heeft zich in aanloop naar de vorige Statenverkiezingen sterk gemaakt voor substantieel geld voor Holwerd, maar wil graag dat het Rijk meebetaalt. Het nieuwe kabinet kan voor een kanteling zorgen nu de regio’s uitgedaagd zijn om met goede plannen te komen. Wellicht dat ook Brussel een duit in het zakje kan doen. Het jagen op deze nationale en Europese geldpotten mag er echter niet toe leiden dat het plan wordt gekaapt. “Het eigenaarschap in de streek blijft de basis en scheelt uiteindelijk heel veel geld en tijd.”

De planning van Jan en zijn collega´s blijft opgewekt en helder. Hun hoop is gevestigd op het nieuwe kabinet en de provinciale verkiezingen in 2019. In het coalitieakkoord zullen tegen die tijd vast afspraken worden opgenomen over het aanvullen van de laatste tekorten. In 2020 gaat dan de schop de grond in en in 2025 ligt Holwerd volgens de initiatiefnemers weer aan zee!

Tekst: David van Zelm van Eldik

'Holwerd aan Zee' volledig interview (PDF)

website Holwerd aan Zee