Landmakers: Dorpsmolen Reduzum

Niet de wereld redden, maar wél bezig zijn met het creeëren van een duurzame en leefbare omgeving voor 1400 Friese inwoners van de dorpen Reduzum, Friens en Idaerd. De inwoners van deze dorpen hebben bijna 40 jaar geleden het heft in eigen hand genomen door een masterplan op te stellen voor de ontwikkeling van de dorpen, waaronder de exploitatie van een dorpswindmolen (in het Fries: doarpsmûne). Met deze molen wordt winst gegenereerd waarmee zonnepanelen op de school, de gymzaal en de sportkantine zijn gefinancierd. Daarnaast kan de schoolbus en het isoleren van dorpshuizen worden bekostigd. De opbrengsten hebben ook een impuls gegeven aan de plaatsing van zonne-panelen op daken van woningen en publieke gebouwen. In Reduzum en haar twee zusterdorpen liggen nu ongeveer 2500 panelen op de daken.

Maar tiden hawwe tiden, ofwel: tijden veranderen. Doelen uit het begin van het project zijn inmiddels bereikt of achterhaald, en behoeftes zijn gewijzigd. De mogelijkheden van het exploiteren van de molen lijken in gevaar te komen, nu de 23 jaar oude molen slijt en de provinciale politiek, die het project destijds toejuichte, zitten de plannen voor vervanging dwars.

Interview: Eigenzinnige Redústers weten van aanpakken!

Ver weg, in een klein dorpje bovenin Nederland, grenzend aan de Waddenzee, strijd een gemeenschap voor de vervanging van hun windmolen. Zij willen afgekoppeld worden van het nationale energienet om te laten zien dat het ook anders kan. Wat is het geheim van hun dorpskracht? Waardoor hebben zij zo’n enorme voorsprong op andere gemeenschappen in hun ontwikkeling? 

Henk Vellinga wil het verhaal over de unieke kracht van de Redústers graag vertellen. Dit verhaal gaat niet over de energietransitie, dit is voor hen namelijk enkel een middel. Het is één van de activiteiten die ze doen om hun eigen samenleving sterker te maken. Ze zijn al, zelf, vanaf hun oorsprong bezig met de continue ontwikkeling van hun eigen samenleving begon ver terug in de geschiedenis van het dorp.

In Reduzum is 95% van de bewoners lid van bewonersvereniging Doarpsbelang. ”Elke tien jaar ontwikkelen we een gemeenschappelijke visie met een concreet actieplan voor de ontwikkeling van het dorp. En op de algemene ledenvergadering bespreken de bewoners welke acties wel of niet gehaald zijn. Ook bepalen we dan met elkaar wat en hoe bijgestuurd moet worden. Meestal zijn daar wel 180 man aanwezig”, zegt Henk trots.

Waardecreatie door energietransitie

Er zijn veel werkgroepen, die bepaalde onderdelen met elkaar verder brengen. De groepen zijn permanent of meer ad hoc, sociaal of meer fysiek gericht. “Samen weet je heel veel. En mede doordat de onderlinge communicatie zo goed is, komt het dorp elke keer verder. Het gaat niet door als de bewoners niet achter een idee kunnen staan. We waren er al vroeg van overtuigd dat we met de waardecreatie door het opwekken van energie ook andere voorzieningen in het dorp konden gaan realiseren. Daarom zetten we daar als eerste op in. Voor onze duurzame energievoorziening kozen we voor de combinatie van zoveel mogelijk zonnepanelen en een windmolen. Deze windmolen hebben we met vier dorpen gekocht.”

Ondertussen zijn bijna alle huizen in het dorp geïsoleerd. En veel huizen hebben een zonneboiler, dubbele beglazing, spaarlampen en een goede HR-ketel. Er zijn ondertussen zoveel extra zonnepanelen in het dorp, dat de opbrengsten van de zonnepanelen in de zomer hoger is dan die van de windmolen. De combinatie van beide voorzieningen zorgt voor een behoorlijk constante opbrengst, zowel voor de huishoudens als voor de ontwikkelingen in de gemeenschap.

“Samen monitoren we de opbrengsten van iedere installatie, dan zijn we er snel bij wanneer er problemen zijn. De bewoners hoeven er zelf niets voor te doen, het gaat vanzelf. We hebben daarvoor een speciale dienst die direct voor het onderhoud en reparaties zorgt. Zo kunnen we met allen een optimale opbrengst blijven behalen en dit versterkt het vertrouwen van de bewoners in de nieuwe technieken.”

De Galliërs van de energietransitie

Eigenlijk willen de Redústers nu ook volledige zeggenschap over hun elektriciteitsnetwerk. „We zullen dan alles regelen om zelf stroom te houden.” Het vertrouwen dat dat hen gaat lukken, heeft Henk ondertussen wel.

Henk acht het zelfs mogelijk dat alle inwoners in Nederland de zeggenschap over hun omgeving terug krijgen of nemen. Zij zouden door de partijen, die nu al zo lang voor de collectieve voorzieningen zorgen, daarin begeleid kunnen worden. “Het gaat er dan vooral om dat deze partijen de bestaande regels zelf ter discussie gaan stellen. ”Ze moeten zich continu afvragen waarom ze doen wat ze doen of waarom ze niet doen wat nu echt nodig is. Dan is het allemaal niet zoveel moeite, dan komt er vanzelf een schaalsprong in de transitie”, weet Henk ondertussen.

Dit verhaal over Reduzum lijkt op het verhaal van het beroemde Gallische dorpje uit de stripverhalen van Asterix en Obelix. Ook de eigenzinnige Galliërs wisten met allerlei avonturen hun zelfstandigheid te behouden en zich als gemeenschap te handhaven waardoor de Romeinse overheersers het moeilijk hadden. De technische innovatie, de collectieve investeringen en de manieren voor het verkrijgen van draagvlak en samenwerking, zijn wellicht ingrediënten van de toverdrank die de Redústers voor zichzelf brouwen.

Tekst: Philine Krosse

'Dorpsmolen Reduzum' volledig interview (PDF)

website Dorpsmolen Reduzum