Landmakers: Dark Sky Werelderfgoed Waddengebied

Interview: Duisternis als omgevingskwaliteit van Noord-Nederland          

In Noord-Nederland zijn de nachten nog vaak donker. Dat moet zo blijven, vindt architecte Nynke Rixt Jukema. Hoe lukt het haar om zoiets kwetsbaars als donkerte stevig op de maatschappelijke agenda te krijgen?

Als kind in het dorp Zwarte Haan aan de kust van de Waddenzee begint voor Nynke de fascinatie voor de donkere nacht en de talrijke sterren die daar ’s nachts bij heldere hemel te zien zijn. Na haar studie in Delft, waar ze dat vanwege de lichtvervuiling moest missen, besluit ze – eenmaal weer terug in het Noorden – werk te gaan maken van het beschermen van de duisternis als specifieke attractie van Noord-Nederland.

Duisternis als leidmotief voor Leeuwarden Culturele Hoofdstad?

Na een verkenning van de rol van architecten als het gaat om lichtvervuiling, kan Nynke aanhaken aan het traject om de prijs van Culturele Hoofdstad 2018 binnen te slepen voor Leeuwarden. Ze wil Friesland op de kaart zetten als donkerste provincie van Nederland tegenover Lichtstad Eindhoven, die ook in de running is voor die prijs. In het bidbook van Friesland probeert ze een prominente plek te vinden voor haar droom, maar helaas sneuvelt dat in de uiteindelijke besluitvorming. Voor de beleidsmakers kan duisternis geen leidend thema zijn, omdat ze verwachten dat zo’n thema niet veel mensen naar Leeuwarden zal trekken. Ze is uiteraard teleurgesteld, maar geeft niet op.

Nieuwe partners in het Waddengebied

Korte tijd later staat het programma ‘Naar een Rijke Waddenzee’ (PRW) voor haar deur. In dit programma wordt door tal van partijen gewerkt aan natuurherstel en aan transities naar een duurzaam economisch medegebruik van de Waddenzee. De droom van Nynke kan worden gekoppeld aan een verkenning van duisternis als kwaliteit van het Waddengebied. In 2016 mondt dit uit in de intentieverklaring Dark Sky Werelderfgoed Waddengebied van 43 organisaties in de regio. Provincies, gemeenten, natuur- en milieuorganisaties, Nationale Parken, de Waddenzeehavens en andere partijen onderschrijven het belang van behoud van de donkere nacht als kenmerkende gebiedskwaliteit van Noord-Nederland.

Van Dromen naar Doen

Het project Feel the Night, zoals het inmiddels heet, wordt langs drie sporen vertaald in concrete projecten: bewustwording, beleving en beleid. Er wordt gewerkt aan nachttuinen, luistersessies met verhalen over nachtvlinders, sloepvaren in het donker en zogenaamde ‘star barns’ als sterrenobservatiepunten in boerenschuren. De eerste star barn wordt gepland in Nynke’s geboortedorp Zwarte Haan. De inwoners zijn wel een beetje huiverig voor teveel bezoekers. Het leert haar om altijd van onderop te blijven denken en rekening te houden met de wensen van de lokale bevolking. Ze realiseert zich dat ze bij het uitwerken van het concept van de ‘star barn’ onwillekeurig toch een top-down positie heeft ingenomen, alsof zij wel kan bedenken wat goed is voor het dorp.

Samen werken aan een collectief belang

“Duisternis”, zegt Nynke, “is bij uitstek iets dat je samen creëert. Je hebt elkaar immers nodig, ieder moet zijn lichten uitdoen. Het gaat ook om de hele nachtbeleving, inclusief het ervaren van de dieren die ’s nachts wakker zijn.” Aan de zachte waarden in onze samenleving, zoals donkerte en stilte, zit echter geen waarde vast die uit te drukken is in Euro’s. Dat prikkelt wel om projecten te realiseren zonder financiële hulp van de Rijksoverheid. Dankzij de samenwerking met PRW is haar vertrouwen in de realisering van haar droom in ieder geval weer terug.   

Tekst: Peter Heerema

Beeld: Hans Jellema

'Dark Sky Werelderfgoed Waddengebied' volledig interview (PDF)

website Dark Sky Werelderfgoed Waddengebied