Landmakers: Marker Wadden

Het Markermeer is in 1976 ontstaan na scheiding van het IJsselmeer door de aanleg van de Houtribdijk. Als gevolg van de indijking is het Markermeer volgelopen met slib, wat zorgt voor troebelheid en verstikking van het waterleven. In 2012 kwam de vereniging Natuurmonumenten met een plan om in het Markermeer een natuurgebied aan te leggen in de vorm van een aantal eilanden, die als wadden werden aangeduid. De term komt van ‘windwadden’ die in het Markermeer kunnen ontstaan door verschil in hoogte van de waterstand als gevolg van de richting en kracht van de wind.

Het project Marker Wadden mikt op het creëren van een archipel van uiteindelijk 10.000 ha, waarvan een derde deel bestaat uit eilanden. Dat is een zevende van het Markermeer. Hiermee is het een van de grootste natuurherstelprojecten van West-Europa. Door de aanleg van eilanden met natuurlijke oevers keren waterplanten, vissen en schelpdieren terug, en daarmee ook het eten voor vogels. De eerste fase van Marker Wadden zal in 2020 worden afgerond, dit jaar kunnen bezoekers al een kijkje gaan nemen op het eerste eiland. De grutto is alvast teruggekeerd naar het gebied.

Interview: Roel en André creëren nieuwe eilanden van zand, slib en klei

De Marker Wadden is het meest tot de verbeelding sprekende Nederlandse landmaakproject van dit moment en omvat de aanleg van een serie eilanden in het Markermeer. Met de aanleg ontstaat nieuwe natuur en wordt door het invangen van de slibdeken op de bodem van het Markermeer ook de waterkwaliteit hersteld. We onderzoeken de drijfveren en geheimen van projectdirecteur Roel Posthoorn en zijn plaatsvervanger André Rijsdorp. Hoe kan het dat de natuureilanden in het Markermeer daadwerkelijk worden aangelegd?

Gevraagd naar hun persoonlijke betrokkenheid blijkt al snel dat ze al hun hele werkzame leven zeer gedreven zijn om Nederland mooier en de natuur beter beleefbaar te maken voor mensen. Het succes van Marker Wadden voeren ze terug op drie belangrijke innovatieve succesfactoren. Het innovatieve proces, de innovatieve techniek en de innovatie in regelgeving. Voor elk van deze aspecten geldt dat grenzen zijn verlegd en nog verder verlegd gaan worden.

Onmogelijk bestaat niet

De procesaanpak is wellicht wel het meest cruciaal. Een project als de Marker Wadden lukt niet alleen met een gezonde dosis kennis en ambitie. Gevraagd naar hun grootste frustratie van de afgelopen jaren is het antwoord eenduidig. “Er zijn zoveel mensen en instanties die precies kunnen uitleggen waarom het niet kan en nooit zal lukken. Een cruciale basis is volgens hen een positieve instelling. Iedereen vindt het nu leuk om aan de Marker Wadden te werken.”

Daarnaast moet iedereen die meedoet beseffen dat het verbinden van verschillende belangen de enige manier is om verder te komen. Daarmee worden andere krachten in het proces losgemaakt. Door een bredere doelstelling dan natuurherstel lukt samenwerking met andere partners, zoals Rijkswaterstaat. “Neem hun belangen zeer serieus en eigen ze je toe. Bouw vanaf het begin aan een stevige basis van onderling vertrouwen.”

Ook hielp het erg dat Natuurmonumenten via het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij in 2012 voor één jaar 15 miljoen euro toegewezen kreeg voor realisatie. Ze gebruikten dit geld als vliegwiel om toezeggingen te krijgen van overheden voor minstens een verdrievoudiging. Niet vaak heeft een private partij op zo’n wijze het verschil gemaakt.

Innovatie als sleutel tot succes

Een tweede basis voor succes zijn de technologische innovaties die zijn uitgevoerd. André is er duidelijk over. “De enige manier om van de Marker Wadden een succes te  maken was om alle bestaande technische conventies omver te werpen. We moesten 10 keer meer hectares kunnen maken voor hetzelfde geld, anders wilde ik er niet eens aan beginnen!” Dit bleek, tegen alle heersende opvattingen in, mogelijk door de klei uit de te graven slibgeul en zandwinput hydraulisch in plaats van mechanisch te verplaatsen. Een ‘cutter’ hakt de klei en mengt deze met water, waarna het mengsel vervoerd kan worden door pijpleidingen naar de plek waar de eilanden gemaakt worden. “Innovatie mag nooit een luxe zijn maar moet slimmer en goedkoper blijken!”

Ruimte om te experimenteren

Een derde succesfactor is het zoeken van passende en tegelijk creatieve manieren om met beleidsvisies en regelgeving om te gaan. “We hebben planologische experimenteerruimte nodig voor het realiseren van functies zoals een onderzoekslab, een passantenhaven en wellicht zelfs kleinschalige verblijfsrecreatie met eco-lodges. Den Haag moet samen met de provincies het profiel van de regio helder neerzetten!”

Gevraagd naar onverwachte inzichten vertellen Roel en André verrast te zijn dat het project zoveel energie geeft aan deelnemende partijen. Het raakt kennelijk de culturele ziel van Nederland.

Tekst: David van Zelm van Eldik

'Marker Wadden' volledig interview (PDF)

website Marker Wadden