Landmakers: De dijk is van ons allemaal

Met dit project wil het waterschap Rivierenland experimenteren met het geven van een leidende rol aan de inwoners bij toekomstige grote ingrepen in hun gebied. Het was gebruikelijk dat het waterschap eerst zelf een dijkverbeteringsplan opstelde. Dat wordt omgedraaid, de bewoners en bedrijven zijn nu als eerst aan zet. Het waterschap draagt de verantwoordelijkheid voor waterveiligheid, waarbij zee en belangrijke rol weggelegd zien voor de bewoners die gevraagd worden om mee te denken. De opgave wordt daarmee niet alleen een veiligheidstaak maar ook een interventie voor kwaliteit en leefbaarheid, waardoor er veel meer kan gebeuren dan alleen een hogere dijk.

In 2015 hebben ruim achthonderd bewoners hun mening gegeven over de dijkverbetering Tiel-Waardenburg. Er zijn ideeën en kansen aangedragen die soms heel individueel zijn, en soms breed leven.  Een voorbeeld van een project is het gebruiken van de dijk als toeristische trekpleister, door vismogelijkheden, vogelspotplaatsen en wandelpaden te ontwikkelen. Maar ook is er een voorstel voor het gebruik van de dijk als collectieve moestuin. De plannen worden nu uitgewerkt, zodat in 2022 de 20 kilometerlange dijkverbetering gereed zal zijn.

Interview: De dijk van Roelof is van ons allemaal       

Roelof Bleker is dijkgraaf van waterschap Rivierenland. Hoe lukt het hem om een van oudsher wat traditionele wereld van waterveiligheid mee te nemen in zijn zoektocht naar de maximale maatschappelijke meerwaarde per euro?

Roelof werkt naar eigen zeggen aan een cultuuromslag in de wereld van waterveiligheid. Hoe kun je van een dijkversterking een maatschappelijk veel rijker initiatief maken? Zijn inspiratie heeft hij opgedaan in Enschede. Na de vuurwerkramp werd hij als 33 jarig raadslid ineens wethouder stadsontwikkeling en leidde hij de 60 hectare grote wederopbouw van de wijk Roombeek. “In Enschede ontdekte ik hoe je met ontwerpkracht maatschappelijke programma's kunt verbinden”.

Dijk met maatschappelijke meerwaarde

Er was voor zijn komst al een ruimdenkende houding in het waterschap. Het programma ‘De dijk is van ons allemaal’ bestond eigenlijk al en het aanleggen van vrij liggende fietspaden over dijken was al lang geen taboe meer. “Dat de verbrede manier van denken hier echt in de cultuur zit, merk je wanneer belanghebbenden door een dijkversterking in de knel komen te zitten. Ieder gezin krijgt dan persoonlijke aandacht en voelt zich gehoord”.

In waterschap Rivierenland speelt de opgave van 200 km dijkversterking. De primaire opgave is natuurlijk het zorgen voor waterveiligheid, maar het waterschap vliegt deze opgave aan als zowel een technische als een ruimtelijke innovatie. Daarmee kunnen de talrijke kansen voor het verbreden van de maatschappelijke waarde voor het gebied worden benut. “Wij werken als waterschap aan het helen van leefgemeenschappen. Door het mogelijk te maken weer te leven op en aan de dijk wordt de kaalslag in het rivierenland voor een deel teruggedraaid. We zoeken de belanghebbenden vanaf het begin van het planproces actief op en proberen met hen creatief problemen op te lossen. Juist op die manier ontstaan veel mogelijkheden om maatschappelijke urgenties met het versterken van de dijk te combineren. Sleutels voor succes zijn ruimtelijk ontwerp en zorgvuldige participatie”. Een effectief instrument blijkt bijvoorbeeld een omgebouwde camper, die rondrijdt door de wijken en waarin iedereen die maar wil, persoonlijk wordt geïnterviewd (de zgn. campertour). “Participatie is niet heel complex, het gaat gewoon om eerlijke en open gesprekken met mensen over hun wensen en dromen”.

Daarnaast introduceerde Roelof ook een extern Q-team, als waarborg voor de ruimtelijke kwaliteit die wordt gemaakt. Op verzoek van de medewerkers heet het bij hen de dijkinspiratietafel. Hiermee wordt het niet de zoveelste te nemen horde, maar juist een inspirerende verrijking van het proces.

Verbinden van ruimte en water

De meeste weerstand voor zijn brede aanpak ondervindt Roelof vanuit de gemeenten. Het blijkt lastig om hen ervan te overtuigen dat het bij het mogelijk maken van wonen op de dijk niet gaat om het oprekken van het aantal woningen dat gebouwd mag worden. Ook vinden ze het vaak ongemakkelijk dat het waterschap direct met bewoners spreekt. Het gaat Roelof erom met de bewoners bijzondere plekken te maken.

Als zijn grootste uitdaging bij het waarmaken van zijn ambities ziet hij het verbinden van de ruimtelijke wereld en de waterwereld. “Ook een Deltaprogramma voor Energietransitie zou enorm helpen en het waterschap kan daarin een helpende hand bieden. We hebben gezien wat de kracht is van deze aanpak, dwars door ambtelijke en politieke structuren heen”. Zo kunnen waterschappen helpen energieproducenten en afnemers meer in lijn met elkaar te brengen. “Ik heb liever 11.000 waterschappers die dingen doen, dan 12.000 beleidsambtenaren bij andere overheden die alleen maar dingen opschrijven”.

Tekst: David van Zelm van Eldik

'De dijk is van ons allemaal' volledig interview (PDF)

website Dijkverbetering Waterschap Rivierenland