Landmakers: Lerend netwerk Circulaire Delta Regio's

Dit netwerk houdt zich bezig met vraagstukken die te maken hebben met het duurzaam benutten van de delta en de bijbehorende ecosysteemdiensten. Delta’s behoren tot de meest vruchtbare en productieve landschapstypen op aarde. Eén op de 15 mensen woont en werkt in een door rivieren dooraderd, vlak land. Het is dan ook niet verwonderlijk dat juist in deze dichtbevolkte delta’s er grote spanningen bestaan tussen geld verdienen, de kwaliteit van de leefomgeving en de ecologische veerkracht. 

De effecten van klimaatverandering en de alsmaar groeiende wereldbevolking, vragen om een fundamenteel andere aanpak in hoe wij gebruik maken van ecosystemen. De transformatie kan op kleine schaal beginnen. Zo is er in Wieringerwerf, aan de voet van de Afsluitdijk, een boerderij met waterbassins waar de wolhandkrab wordt gekweekt, een delicatesse in China die vooral voorkomt in de rivieren, estuaria en kustwateren van Azië en sinds ongeveer een eeuw in Europa gesignaleerd worden. De krab gedijt goed op maden die weer groenafval kunnen omzetten tot hoogwaardige eiwitten. Theoretisch zouden ze ook bijvoorbeeld ziekenhuisafval (van het eten dat patiënten laten staan) kunnen verwerken tot ingrediënten, die voor zalfjes in het ziekenhuis kunnen worden gebruikt. Voor deze circulaire aanpak wordt nu een experiment opgezet.

Interview: Lerende netwerken voor deltaregio’s

Deltagebieden zijn de meest vruchtbare, dichtstbevolkte en productieve landschapstypen op aarde. Maar deze gebieden staan over de gehele wereld op allerlei manieren onder druk. De spanningen tussen economie, kwaliteit van leefomgeving en ecologie nemen er in snel tempo toe. Misschien dat een omslag van lineaire naar circulaire economie verlichting kan brengen. In living labs werkt Toine Smits (hoogleraar Sustainable Water Management bij de Radboud Universiteit en leading lector Delta Areas and Resources bij Hogeschool Van Hall Larenstein) samen met andere partijen aan de toekomst van onze delta.

“Heel Nederland is de delta”, zegt Toine, “als onderdeel van het uitstroomgebied van de grote rivieren.” We staan volgens hem nu aan de vooravond van een grote mondiale kentering als het gaat om het inrichten, benutten en beheren van delta’s. Delta’s zijn namelijk dé plekken, waar de fundamentele verschuiving van lineaire naar circulaire economie gemaakt zou moeten worden. Helaas zijn het ook de plekken waar het meeste geld op de ‘oude’ manier wordt verdiend en waar de aanpassing van wetten en regels achterblijft. “De machtsposities zijn sterk. En de oude manier van werken botst met het kunnen vrijmaken van middelen om de nieuwe circulaire economie gestalte te geven”, aldus Toine.

Living labs als voertuig voor innovatie…

Met behulp van living labs als open innovatiesystemen werkt Toine aan de omslag van lineair naar circulair. Living labs zijn een soort proeftuinen waarin private en publieke partijen tot creatieve oplossingen komen met behoud van evenwicht tussen de belangen. Maar de omschakeling is nog lang geen voldongen feit. Hoe groter het bedrijf is dat in de lineaire economie floreert, hoe minder het geneigd is om te veranderen. “Daarom wordt in de living labs gestart met iets kleins, dat vervolgens gaat groeien en we telkens op zoek blijven naar de volgende stappen richting de stip op de horizon. Dat is het principe van het ‘entkristal’, een gebeurtenis of denkbeeld waaruit vervolgens iets groters ontstaat”, zegt Toine. “We zullen bijvoorbeeld veel meer op het gebied van ketenontwikkeling moeten gaan doen, waardoor vele nieuwe green jobs zullen ontstaan.”

...en om bruggen te slaan tussen kennisinstellingen

Er zijn nu zes living labs in Nederland gestart, één voor elk landschapstype in de delta. Vanuit Hogeschool Van Hall Larenstein zijn zes vakinhoudelijke lectoren betrokken (o.a. uit de domeinen van techniek, governance en financiering). Ook bedrijven, burgers, ambtenaren en bestuurders doen mee. Daarnaast haken ook andere opleidingsinstituten aan (MBO en WO). “Wanneer er kennisvragen zijn, zoeken we in ons netwerk naar de juiste partij daarvoor. Iedere opleidingsinstelling kan hiervoor eigen geld organiseren door een voorstel in te dienen. Er zijn geen freeriders, mensen die meeliften op de inspanningen van anderen. Iedereen heeft een takenpakket. Dit betekent ook dat er nu informatie wordt gedeeld, die voorheen uitsluitend binnen elke organisatie bekend was.” Hij ziet dit pad daarom ook als kans bij uitstek om bij te dragen aan de herontwikkeling van het toegepaste onderzoek binnen de hogeschool en om tevens een nieuwe brug te slaan tussen het WO en de HBO.

Tekst: Peter Heerema

'Lerend netwerk Circulaire Delta Regio's' volledig interview (PDF)