Landmakers: Leeuwarden Campusstad

Bij het woord ‘campus’ denk je misschien aan een afgezonderd gebied voor onderwijs en onderzoek, aan de rand van de stad of verscholen achter dikke muren, zoal te zien in universiteitssteden als Oxford of Harvard. Maar Leeuwarden Campusstad beschouwt de stad zelf als één grote campus, met de omliggende regio als proeftuin. Te voet en te fiets bereik je alles in een paar minuten. Op allerlei locaties in de stad, zoals de monumentale Blokhuispoort (een voormalige gevangenis) en de WaterCampus in het moderne Wetsus gebouw, zitten onderwijsinstellingen - van MBO tot universiteit - die met elkaar en met andere organisaties samenwerken. De straten en pleinen van Leeuwarden verbinden de locaties en fungeren als openbare ontmoetingsplekken.

Belangrijk bij de Friese aanpak is dat iedereen meedoet. Talenten worden aan elkaar gekoppeld om gezamenlijk te werken aan bijvoorbeeld een gasvrije of waterneutrale wijk en het bieden van nieuwe economische perspectieven voor het Friese landschap. Deze concrete projecten, gebonden aan een plek worden living labs genoemd: ze raken aan mondiale trends maar zijn lokaal geworteld. 

Interview: De creatie van Campusstad Leeuwarden

Leeuwarden huisvest als Kenniscampus al lange tijd een breed aantal mbo- en hogescholen. Daarnaast bezit de stad diverse creatieve broedplaatsen en campussen gericht op watertechnologie (Watercampus) en zuivel (Dairycampus). De Energiecampus is in ontwikkeling. Ook is recent de RuG-campus Fryslân gestart, een dependance van de Rijksuniversiteit Groningen. Vanuit de verschillende campussen wordt gewerkt aan betekenisvolle opgaven voor de gehele provincie Fryslân. Harmen de Haas, directeur stadsontwikkeling, vervult een verbindende rol en is aanjager. Hoe verbindt hij onderwijs, bewoners, bedrijfsleven en cultuur? “De stad is onze campus en de regio is onze proeftuin”.

De stad als campus

Harmen noemt drie aanleidingen waarom Leeuwarden het initiatief nam om de stad als campus en om de regio als living lab te promoten. Als eerste het feit dat er in onderzoek en publicaties weinig aandacht is voor middelgrote steden, die vaak metdezelfde problemen en vragen te maken hebben. “Hoe kunnen mid size steden zich ontwikkelen op basis van een groter zelfbewustzijn van de eigen cultuur en omgeving?” Leeuwarden is zo´n middelgrote stad. Ze is verankerd in het ruimtelijk-economisch landschap van Fryslân. Bij de Friese aanpak is het voor Harmen belangrijk dat iedereen meedoet en dat er gebruik wordt gemaakt van de korte lijntjes die er in Fryslân zijn. In Fryslân noemt men dit de mienskip aanpak, in Europa wordt gesproken over de ‘quadruple helix’.

De tweede aanleiding was de kans voor Leeuwarden om zich als culturele hoofdstad van Europa te profileren. Harmen was nauw betrokken bij het winnende voorstel van de stad. “Mijn ambitie is om vernieuwing aan te jagen en onze cultuur te herijken vanuit de mienskip. Ratio en emotie moeten elkaar gaan treffen in de stad. Cultuurbeleving en inspiratie kunnen een drive zijn voor economische ontwikkeling. Ik zie cultuur als trigger voor innovatie”, zegt hij.

Tenslotte is er de behoefte om werkprocessen fluïde te laten zijn. “Zorg dat er altijd ruimte is om te blijven denken en ontwikkelen. We moeten niet alles formeel willen regelen. Onderling commitment zou genoeg moeten zijn als basis voor samenwerking tussen partners.”

Hold your horses

Wat zijn volgens Harmen de voorwaarden voor succes? “Zorg ervoor dat de initiatieven in Friesland altijd iets met water en voedsel te maken hebben. Dat zit gewoon in het DNA van de regio. Zorg dat er kennis en betrokkenheid in de streek zit. Kies daarnaast voor acupunctuur in plaats van grote plannen. Kleine interventies met een menselijke maat zorgen uiteindelijk voor grote transformaties.” Zo is volgens hem de gezamenlijke marketing het volgende acupunctuurnaaldje van Campusstad Leeuwarden. Nu is het nog een kleine groep die de stad als campus promoot en dat maakt kwetsbaar. Die gezamenlijkheid van bedrijven, onderwijs en overheid zal echter stap voor stap groeien en kan niet worden afgedwongen. Derde voorwaarde voor succes is daarom niet te vroeg willen pieken: “Hold your horses!”

Gevraagd naar het geheim van zijn werkwijze in zijn rol als directeur antwoord Harmen beslist: “Ik stuur niet, maar heb een enthousiasmerende rol om de kennis lokaal geworteld te houden. Ik zorg voor handelingsperspectief door budgetten vrij te maken om onze doelen te halen en door nieuw geld te richten. Ik kijk eerst waar de meeste energie zit en ga daar blazen waar de mienskip voelbaar is.”

Tekst: David van Zelm van Eldik

'Leeuwarden Campusstad' volledig interview (PDF)

nl
en