Landmakers: Omgevingsvisie Gelderland

De provincie Gelderland is een van de eerste provincies met een Omgevingsvisie. Hierin zijn integraal alle beleidsterreinen die met ruimte te maken hebben en de regelgeving opgenomen. Vanuit het idee van ‘Gaaf Gelderland’, wordt enerzijds ingezet op een provincie die meegaat met innovaties zoals zelfsturende auto’s en nieuwe duurzame technologieën. Anderzijds is er ook aandacht voor natuur, rust en ruimte. Met haar Omgevingsvisie loopt de provincie vooruit op de nieuwe landelijke Omgevingswet die in 2021 in werking treedt. De provincie wil de visie niet alleen ontwikkelen, maar inwoners actief bij het proces betrekken. Hiervoor wordt in 2018 het Forum Gelderland opgericht. Alle versies van de omgevingsvisie zijn op ieder moment in te zien via een speciale website, om zo burgerbetrokkenheid te stimuleren.

De nieuwe Omgevingsvisie van Gelderland geeft de richting aan voor de ruimtelijke, fysieke en economische inrichting van de provincie. Naast de visie stelt de provincie een nieuwe versie van de Omgevingsverordening op. Hierin leggen ze regels vast. De provincie kan daarnaast ontwikkelingen en initiatieven sturen en helpen realiseren, bijvoorbeeld door het inzetten van subsidies en regelingen.

Interview: Josan nodigt uit tot co-creatie van omgevingsbeleid 

Josan Meijers heeft de verantwoordelijkheid over de totstandkoming van de eerste Omgevingsvisie van de provincie Gelderland, die in 2014 wordt vastgesteld. Co-creatie is een sleutelwoord voor de wijze waarop het proces voor de visie is georganiseerd. Er is geanticipeerd op de Omgevingswet. Hoe opereert Josan in het spanningsveld tussen een moderne wijze van besturen enerzijds en de politieke werkelijkheid in Provinciale Staten anderzijds?

Stel eerst de vraag en kijk dan wat je kunt bijdragen

In Josan’s werkzame leven voordat ze gedeputeerde werd, leerde ze hoe je mensen helpt om niet aanbodgericht, maar vraaggericht te werken. Eén van de moeilijke kanten daaraan is dat iedereen werkt vanuit zijn eigen werkelijkheid en denkt dat wat hij of zij doet de goede manier is, terwijl je je ook goed moet kunnen verplaatsen in waar de ander werkelijk behoefte aan heeft. Het is het principe van het uitnodigen van de ander om zelf de meest relevante vraag te stellen dat ze tot op de dag van vandaag in haar werk herkent.

Ze is trots op wat bereikt is met de eerste Gelderse Omgevingsvisie. “We hebben met alle partijen gekeken hoe we willen dat Gelderland zich ontwikkelt en wat we daarvoor op alle terreinen nodig hebben. Ruimte is het centrale uitgangspunt en van daaruit is verbinding gemaakt met zo’n beetje alles waar voorheen structuurvisies voor bestonden, zoals wonen, economie, natuur en landschap, mobiliteit en duurzaamheid”. Procesmatig is het traject zoveel mogelijk samen met de Gelderse samenleving gedaan. “Dat is best wel spannend”, zegt Josan, “want de uitkomst van zo’n traject is onvoorspelbaar. Iedereen mocht meedoen”.

Kijk naar de mogelijkheden en laat je niet door de regels dicteren

“Eén van die lessen is dat we de afweging van keuzes meer willen baseren op de vraag of we een bepaalde ontwikkeling met z’n allen willen en of dat iets toevoegt en minder op de vraag of een bepaalde ontwikkeling al dan niet past in onze regelgeving”, zegt Josan. “Dat is nog best lastig in Nederland, omdat we bij iedere kwestie nog geneigd zijn te toetsen of dat past binnen de bestaande regelgeving”.

De bezorgdheid van gemeentes of ze met een bepaalde ontwikkeling wel kunnen instemmen, kan de provincie deels wegnemen door naast hen te gaan staan. Het bestuurlijk gewicht is hierbij ook belangrijk. “En soms moet je constateren dat iets niet haalbaar is, dat er te weinig commitment is”.

Betrokkenheid van samenleving én politiek

De les die ze ook geleerd heeft is dat Statenleden vanaf de start van belangrijke beleidstrajecten uitgenodigd moeten worden om actief deel te nemen aan het proces. Het betekent wel dat Statenleden aan het einde van zo’n traject het resultaat minder op inhoud en meer op de kwaliteit en zorgvuldigheid van het proces zullen moeten toetsen. Maar ze realiseert zich terdege dat op zo’n moment sprake kan zijn van een spagaat tussen het hoogst haalbare resultaat (dat belanghebbenden in co-creatie hebben bereikt) en de politieke werkelijkheid in de Staten, die er voor zorgt dat er op een andere manier naar de resultaten wordt gekeken.

Co-creatie en een grotere betrokkenheid van samenleving en politiek passen goed bij haar rolopvatting van een overheid die eerst luistert naar vragen uit de samenleving alvorens iets aan te bieden. “Voor de provincie (die vooral veel praat met andere organisaties en overheden) is het interessant om via de gemeentes (die een kortere lijn hebben naar hun inwoners) te horen wat de wensen van de bewoners zijn”.

Tekst: Peter Heerema

Beeld: Rob Dammers

'Omgevingsvisie Gelderland' volledig interview (PDF)

website Gelderse Omgevingsvisie: Gaaf Gelderland

nl
en