Landmakers: Cleantech Regio

Eind 2013 kozen ondernemers, onderwijs- en onderzoeksinstellingen in de gemeenten Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen voor het begrip cleantech als centraal perspectief voor de samenwerking. Daarmee ontstond een gemeenschappelijk profiel voor de regionale economische ontwikkeling, innovatie en energietransitie onder de vlag Cleantech Regio.

In de Cleantech Regio werken de gemeenten met inwoners, ondernemers, onderwijs en onderzoek samen aan een energieneutrale en duurzame economie en samenleving. Economie en ecologie gaan hand in hand. In 2030 wil de Cleantech Regio energieneutraal en afvalvrij zijn.

Overal in de regio krijgen deze ambities handen en voeten. Inwoners van de regio kunnen bijvoorbeeld terecht bij het zogenaamde energiecoaches die de gemeente beschikbaar stellen  voor het geven van advies over energiebesparingstips en -subsidies. Ze kunnen ook een scan maken van hun woning en de effecten van bijvoorbeeld zonnepanelen berekenen. Particuliere huiseigenaren in  de Cleantech Regio  krijgen in een proef de mogelijkheid een abonnement te nemen op energiebesparende maatregelen in hun huis. Op sommige plekken beginnen mensen zelf een coöperatie voor groene energie of voor de gezamenlijke inkoop van fruit, groente en zuivel direct bij de boer.  Mobiliteit is een ander belangrijk thema. Zo worden bepaalde bestaande fietsverbindingen veiliger, breder en comfortabeler gemaakt en worden er nieuwe verbindingen aangelegd.

Een van de sleutelprojecten is de twee kilometer lange A1-zone, tussen de afslag Hoenderloo en afslag Lochem, als levensader die economisch en ecologisch in balans is. De afgelopen jaren is verkend hoe rondom de verbrede snelweg meer cleantech-bedrijvigheid kan ontstaan, hoe de A1 met de verbreding duurzamer kan worden en hoe het omliggende landschap mooi kan blijven en tegelijkertijd energie kan opwekken. Met het project ‘Van Bermgras tot Bladzijde’ wordt grasachtige biomassa, uit de berm van de A1, gebruikt als alternatieve grondstof voor de productie van papier door lokale producenten.

Interview: Sebastiaan werkt bottom based aan een Cleantech Regio 

Sebastiaan van ’t Erve is burgemeester van Lochem en trekker van de Cleantech Regio. Hij is op zoek naar zowel een ruimtelijke strategie om de regio klimaatneutraal te maken als naar de bestuurlijke vernieuwing die daarvoor nodig is. Zonder een totale verandering van de heersende manieren van samenwerken lijkt dat onhaalbaar. Niet top down, niet bottom up, maar bottom based. Wat drijft Sebastiaan om een uitdaging van dit formaat te willen aangaan? Hij wil laten zien dat de complexe transitie kansrijk is met een nieuwe rol voor overheden.

De naam Cleantech Regio laat zien dat technologie een belangrijke driver voor ontwikkeling van de regio is. De aanpak is gericht op slimme schone producten en diensten. “Een van de mooie uitdagingen voor overheden is dat ze eens een keer ophouden met praten en wat gaan doen”, zegt Sebastiaan. Centrale vraag is: hoe combineer je nu opgaves van bedrijven en van overheden om samen stappen vooruit te zetten? Als voorbeeld noemt hij de multinational Forfarmers, die hier gevestigd is. Dat bedrijf maakt veevoer en heeft een behoorlijke warmtevraag. Friesland Campina zit ook hier en dat bedrijf produceert veel restwarmte. Het komt vooral aan op het creëren van de juiste randvoorwaarden om zo’n win-win situatie mogelijk te maken.

Rolverandering voor de overheid

Het succes komt de regio echter niet aanwaaien. “Het grootste gevaar voor succes van Cleantech Regio is het niet rolzuiver zijn van de overheid” zegt Sebastiaan heel eerlijk. Ook de regelgeving remt. “Hoe kan je nu als overheid zonne-energie willen stimuleren en tegelijkertijd de inpassing van panelen onmogelijk maken”, noemt hij als voorbeeld. Ook het politieke eigenbelang om aandacht en credits te krijgen staat vaak in de weg van het behalen van een gezamenlijk resultaat. De top down relevantie van de overheid verdwijnt echter in rap tempo. In de Cleantech Regio is de Board de baas en die geeft Cleantech Development de ruimte om te handelen. Gemeenteraden staan daarmee op afstand. “Bouw er een nieuw ecosysteem naast”, zegt Sebastiaan, “de kwaliteit van het proces om de dialoog te voeren is het meest cruciale dat we hebben”. Dat levert wel allemaal nieuwe vragen op. Wat is bijvoorbeeld de status van de gemeenteraad op termijn? “Vernetwerking kan de basis worden van het nieuwe democratische systeem. Het gaat om het doorzetten van de evolutie van het systeem in plaats van een revolutie”.

Bottom based is bestuurlijke ambitie verbinden met beweging van onderaf

Om te komen tot een betrouwbare overheid is het volgens Sebastiaan belangrijk om focussen op het creëren van context voor het oplossen van problemen. “Zorg dat je eigen relevantie om anderen te helpen groter is dan die van de ontevreden schreeuwlelijken. De overheid moet faciliteren en feliciteren!” Top down sturing raakte uit, bottom up aanpak raakte in. Maar bottom-up vergelijkt hij met de tuinman die aan de zijkant van zijn moestuin gaat staan wachten tot er vanzelf een oogst is. “Zo werkt het natuurlijk niet. Ergens daar tussenin zullen we onze rol als overheid opnieuw moeten gaan definiëren”. Een zogenaamde ‘bottom based’ aanpak is volgens hem het beste van twee werelden. Het gaat erom bestuurlijke ambitie te verbinden met bewegingen van onderaf. Bottom based werken leidt daarmee niet tot een ultiem plan maar zorgt dat overheden, bedrijven, kennisinstellingen en burgers samen aan het werk gaan.

Tekst: David van Zelm van Eldik

'Cleantech Regio' volledig interview (PDF)

website Cleantech regio

nl
en